Het alarm gaat af. Op de afdeling zijn acht medewerkers aanwezig. Eén van hen is BHV’er. Tegelijkertijd moeten meerdere bewoners worden geholpen om veilig naar een andere plek te komen. Wat gebeurt er dan?
In veel organisaties ligt de verantwoordelijkheid voor BHV nog bij een vaste groep medewerkers. Zij volgen de opleiding, oefenen en weten wat er bij een calamiteit van hen wordt verwacht. De rest wacht op instructies.
Juist in de zorg werkt dat steeds minder goed. De bezetting wisselt, de werkdruk is hoog en bewoners hebben vaak ondersteuning nodig bij een ontruiming. Daarom verschuift de aandacht steeds meer van een klein BHV-team naar gedeelde verantwoordelijkheid. Bij een calamiteit heb je namelijk niet alleen een paar goed opgeleide BHV’ers nodig. Je hebt vooral collega’s nodig die weten wat hun rol is en wat zij moeten doen.
De BHV’er kan het niet alleen
Een traditionele BHV-organisatie klinkt logisch. Je wijst een groep medewerkers aan, leidt hen op en zorgt dat er voldoende BHV’ers aanwezig zijn. Op papier klopt dat. In de praktijk is het ingewikkelder.
Medewerkers werken in verschillende diensten, zijn soms ziek, hebben vakantie of wisselen van functie. Zeker in een organisatie die 24 uur per dag doorgaat, is het lastig om op ieder moment voldoende BHV’ers beschikbaar te hebben. Daar komt nog iets bij: opleiden kost tijd. Een grote groep medewerkers ieder jaar uitgebreid trainen vraagt veel van een organisatie waarin de agenda’s toch al vol zitten.
Maar de belangrijkste vraag is misschien wel: wat heb je tijdens een echte calamiteit nodig? Bij een ontruiming heeft één BHV’er weinig aan twintig collega’s die denken: daar ben ik niet voor opgeleid.
Van een vaste BHV-ploeg naar iedereen betrokken
Bij zorgorganisatie Safier besloten ze het anders te organiseren. Voorheen werkte Safier met een traditionele BHV-organisatie. Per locatie was er een vaste groep BHV’ers en waren er ploegleiders. Die medewerkers volgden ieder jaar een uitgebreide training. Dat werkte, maar de zorg veranderde.
Daarom koos Safier samen met CURA BHV voor een andere aanpak. Een kleinere groep medewerkers wordt uitgebreid opgeleid tot BHV-specialist. Zij houden zich bezig met onder andere preventie, gebouwverkenningen en oefeningen. Daarnaast leren alle medewerkers wat zij moeten doen bij alarmeren en ontruimen.
De gedachte daarachter is simpel: bij een calamiteit heb je handen nodig. Veel handen. Iedere medewerker moet daarom weten wat hij of zij kan doen wanneer er iets gebeurt. Niet de jas pakken en wachten tot de BHV’er zegt wat er moet gebeuren, maar zelf bijdragen aan een veilige situatie.
Meer horen over deze aanpak?
In aflevering 11 van de CURA Podcast vertelt Coen Mol van Safier hoe de organisatie de overstap maakte van een traditioneel BHV-team naar gedeelde verantwoordelijkheid. Hij deelt de keuzes, uitdagingen en lessen uit de praktijk.
Luister naar aflevering 11 van de CURA Podcast met Coen Mol.
Minder zelfredzaamheid vraagt om meer samenwerking
Vooral in de zorg is gedeelde verantwoordelijkheid belangrijk. Stel dat een bewoner niet zelfstandig kan lopen, een andere bewoner snel gedesoriënteerd raakt en weer iemand anders twee medewerkers nodig heeft om veilig te worden verplaatst. Dan is ontruimen geen taak voor een handvol BHV’ers. Het is teamwork.
Dat betekent niet dat iedere medewerker volledig opgeleid BHV’er moet worden. Het betekent wél dat medewerkers weten wat hun rol is. Wie alarmeert? Wie begeleidt bewoners? Naar welke veilige plek gaan zij? Wie controleert of iedereen mee is? En wie neemt de leiding?
Als alleen de BHV’er die antwoorden kent, ben je als organisatie kwetsbaar. Juist door verantwoordelijkheden breder te verdelen, ontstaat er meer slagkracht op het moment dat die echt nodig is.
“Ik ben niet van de BHV”
Daar zit misschien wel de grootste verandering. In veel organisaties wordt BHV nog gezien als iets van een aparte groep. De BHV’ers hebben een opleiding gevolgd, dus zij zijn van de veiligheid. Andere medewerkers richten zich op hun eigen werk.
Maar veiligheid is geen losse taak. Een zorgmedewerker zorgt iedere dag voor het welzijn en de veiligheid van bewoners of cliënten. Waarom zou die verantwoordelijkheid stoppen zodra het alarm afgaat?
Door alle medewerkers een rol te geven, verandert ook het gesprek over veiligheid. Bij Safier merken ze dat medewerkers meer vragen stellen. Waar loopt mijn vluchtroute eigenlijk? Naar welk compartiment moet ik met een bewoner? Wat doe ik als een route niet bruikbaar is? En waarom hangt dat bord eigenlijk daar?
Dat lijken misschien kleine vragen, maar juist dát medewerkers ze stellen, is winst. Veiligheid begint te leven.
Maak BHV onderdeel van het werk
BHV hoeft daarom niet alleen te bestaan uit lange trainingen en uitgebreide oefeningen. Een korte training over alarmeren en ontruimen kan de basis leggen. De echte verdieping vindt daarna plaats op de werkplek.
Loop bijvoorbeeld samen een ronde door het gebouw. Bespreek tijdens een teamoverleg wat er gebeurt als een vluchtroute niet beschikbaar is. Leg een plattegrond op tafel en bespreek een kort scenario. Of neem een nieuwe medewerker mee langs belangrijke veiligheidsvoorzieningen.
Dat hoeft geen uren te duren. Juist door regelmatig kort aandacht te besteden aan veiligheid, wordt BHV minder een los onderwerp en meer onderdeel van het dagelijkse werk. Medewerkers raken vertrouwd met hun omgeving, weten beter wat er van hen wordt verwacht en krijgen meer vertrouwen in wat ze zelf kunnen doen.
Minder BHV’ers betekent niet automatisch minder veiligheid
De stap van een grote groep BHV’ers naar gedeelde verantwoordelijkheid kan spannend voelen. Minder BHV’ers klinkt al snel als minder veiligheid, maar dat hoeft helemaal niet zo te zijn.
De echte vraag is niet hoeveel BHV-certificaten er binnen een organisatie aanwezig zijn. De vraag is wat medewerkers doen wanneer er daadwerkelijk iets gebeurt. Heb je dan een kleine groep mensen die precies weet wat er moet gebeuren en een grote groep die afwacht? Of heb je een organisatie waarin medewerkers hun eigen rol kennen, samenwerken en weten hoe zij bewoners, cliënten en collega’s kunnen helpen? Dat maakt in de praktijk een groot verschil.
Van BHV-team naar gedeelde verantwoordelijkheid
Een goede BHV-organisatie draait niet alleen om medewerkers met een BHV-diploma. Het draait om een organisatie die voorbereid is.
Daarvoor heb je specialisten nodig die kennis hebben, overzicht houden en het voortouw nemen. Maar je hebt óók medewerkers nodig die weten wat er van hen wordt verwacht. Begin daarom niet alleen met de vraag: hoeveel BHV’ers hebben we nodig?
Stel eerst een andere vraag: wat moeten onze medewerkers kunnen als er morgen echt iets gebeurt?
Van daaruit kun je bepalen wie specialistische kennis nodig heeft, welke basis iedere medewerker moet kennen en hoe je veiligheid onderdeel maakt van het dagelijkse werk. Want bij een calamiteit is veiligheid niet alleen van de BHV’er.
Dan is veiligheid een gedeelde verantwoordelijkheid.
Wil je weten of jouw BHV-organisatie nog aansluit bij de praktijk van vandaag? Bespreek het met BHV Coach Anouk. Samen kijken we naar de bezetting, risico’s en rollen binnen jouw organisatie en naar een aanpak die praktisch én haalbaar is.